A. Materi Reguler
Karya prosa yaiku crita rekaan lan khayalan. Prosa
tuwuh saka kasil imajinasi pangriptane. Prosa kuwi wujude
ana novel, cerkak, cerbung, lan sapanunggalane. Cerkak minangka sawijine wujud
karya sastra kang nyuguhake miniatur jagad kang sarwa kompleks. Cerkak njlentrehake kadadeyan luwih cekak jalaran sipat
cerkak kuwi wacanan kang bisa diwaca langsung entek lan ora mbutuhake wektu
suwe kanggo mangerteni isi crita kang diandharake. Sajrone cerkak ana interaksi
kang ora bisa uwal saka perkara antarane manungsa karo alam, manungsa marang
Gusti, lan manungsa marang sapadhane.
a.
Teks cerita pendek/cerkak
DADI JURAGAN BARANG BEKAS
Dening : Budi Wahyono

Karepe
Mugiman sepele. Mung arep mbiyantu
bapake sing thenger-thenger
saben dina merga ora nduweni paitan kanggo dodol terompet. Sanadyan paitan wis ana nanging gunggunge ora sepira. Isih cupet. Kudu dimangerteni yen gawe trompet mbutuhake paitan maneka warna. Saka dluwang
werna-werna rupane, kerdhus tumeka lem.
Dluwang wis cumepak
sak jogan ruwang tamu. Tumekan dluwang sing
nggilap ulese maneka warna turahan setahun kepungkur isih bisa digunakake. Lem saka
pathi kanji ya wis cumepak.
Sak wektu-wektu mbok
Yekti gelem nggawe.
”Kerdhuse mepet ya Pak?” Mugiman banjur alok bapake sing katon rikuh.
Minangka wong tuwa sajake
ora patrap yen
terus-terusan
ngupadaya Mugiman.
”Sekolahan ketoke ana kerdhus akeh Pak. Aku wingi ditawani Pak Kepala Sekolah,” kandhane
mbukak bruwete pikir. Antara percaya lan
ora, bapake perlu negesake.
”Kok apik temen
kepala sekolahmu, Mug?”
”Ya iku merga aku nate
dadi juara kelas Pak.
Saliyane kuwi uga dadi juara
karate nalika Porseni tingkat kecamatan,” wangsulane ethes kaya-kaya wis disiapake. Lik Min kaget.
”Kapan kerdhus-kerdhus mau bisa mbok jupuk? Kerdhus wis ora kanggo
tenan ta?” bathuke bapake
isih pating pengkerut.
”Tenan Pak, Bapak Kepala Sekolah nawani kaya mangkono merga pirsa yen
awake
dhewe bakulan
trompet.”
Lik Min manggut-manggut
mantep. Bubar
sarapan Mugiman
njranthal tumuju sekolah. Kebeneran
sekolah lagi prei. Sanadyan
prei Bapak Kepala
Sekolah piket. Dadi Mugiman ora kecelik. Tekan ngarep lawang, kepala sekolah sing grapyak gage-gage nemoni Mugiman. Eseme sing nentremake
ati
diumbar.
”Sida golek
kerdhus Mug?”
”Saestu Pak, saestu,”
”Lha endi wadhahmu?”
”Kula bentel lajeng kula sunggi menapa mboten kiyat to Pak?” semaure sakecekele. Pak Kepala Sekolah gedheg-gedheg.
”Ah, mesakake sirahmu. Yen kenteban
kerdhus malah kelong pintere lho!” guyone kepala sekolah. Mugiman mlengeh.
”Luwih becik bapakmu diaturi rene. Gudhang ya ana grobag cilik, bisa mbok gunakake,”
”Matur nuwun Pak, matur nuwun sanget.” Mugiman sing entuk kawigaten
kang omber rumangsa
kudu sumringah atine.
Mugiman lan lik Min
mbongkoki tumpukan
kerdhus ana ing ruwang kepala
sekolah. Pirang-pirang bentel. Loro-lorone gembrobyos.
Batine Lik Min,
kok akeh
temen kerdhus sing
diparingake.
”Kerdhus-kerdhus niku pun pundhut menapa pun paringaken Pak?” pitakone
lik Min lugu. Pak Mus, kepala
sekolah mung gumujeng.
”Pun paringaken… Kangge hadhiah Mugiman kemawon. Sekolah dereng saget maringi hadhiah ingkang pantes kangge Mugiman. Menika kangge bonus.” Pak Mus ngajak guyon. Lik Min
klecam-klecem. Batine, hadhiah kerdhus iki yen
diregani dhuwit bisa
kepetung luwih seketan ewu. Petungan jumlah sing bisa
ngurangi
rekasane bapake.
Luwih sak jam olehe ubeg ana ruwang kepala sekolah, bacute loro-lorone
pamitan mulih. Mesthi wae ora lali
ngaturake panuwun
marang kepala
sekolahe.
”Dadi wong pinter
ya ana
rejekine ya
Mug?”
”Iya ta Pak, rencanane
semester ngarep aku
bakal
entuk beasiswa.”
”Saka sekolahan?”
”Saka pamarintah Pak. “
”Wah, wujude dhuwit ya Mug?” bapake ngoyak takon.
”Iya Pak, mosok beling?” ceblang-ceblung olehe
mangsuli.
***
Kocapa bareng kerdhus mau diusung nganggo grobag
menyang ngomah, dumadakan dadi
sak gunung. Omahe nganti kebak.
Mbludag menyang emper. Mesthi wae dadi repot
mbok menawa ana tamu. Kahanan kaya mangkono mau ndadekake sesawangan sing ora kepenak menyang mripat. Bejane Yu Yah sing tukang dodol barang rongsokan rumangsa kudu melu
cawe-cawe. Dheweke saguh nukoni
kerdhus-kerdhus mau.
”Tinimbang ngebaki omah reged
to
Mug,
piye yen daktuku
kerdhus-
kerdhusmu? Bapakmu endi?” Yu Yah lungguh dlosoran
saking kesele.
”Iki kerdhusku Lik, ora sah taren karo bapak. Bapak menyang kutha dodol
trompet,” semaure entheng.
”Sekilone pira? Apa diborong kabeh sisan Lik?”
”Ya, ngono wae timbang repot-repot,”
”Arep mbok tuku pira Lik?” minggrang-minggring olehe
taren.
” Taktuku
50 ewu rupiyah piye?”
”Tambahi sithik
ta Lik, iki arep takenggo paitan dodol dluwang rongsokan.
Aku arep dadi tukang ngepul kertas, kerdhus, plastik..”
”Wah, saingan karo aku yo Le?”
”Ya ora ta Lik, mengko daksetorke sampeyan,”
Bacute kerdhuse Mugiman didol payu sewidak ewu. Kanggone Mugiman
iki petungan sing lumayan. Pikirane banjur mletik. Yen kerdhus payu, mesthi dluwang- dluwang duweke
kanca-kancane sing ora kanggo uga payu.
Mula saploke preinan iki
Mugiman mubeng kampung nemoni kancane sak kelas mbaka siji. Kabeh ditakoni, mbok menawa
nduwe dluwang sing ngebaki omah
lan
dadi susuh tikus. Ora kenyana-nyana, jebule ora mung dluwang wae. Kerdhus, plastik, wis kasil
digawa mulih Mugiman. Ayeme
ora jamak sanadyan awake kesel.
Malah kadhangkala
Mugiman mesem dhewe nalika nyawang barang-barang
rongsokan mau. Sanadyan wis akeh sing nglirik, Mugiman durung lila ngeculake. Ati cilike
mongkog rumangsa
dadi
juragan.
Telung dina
bacute bapake kaget. Ngomahe
kebak maneka warna barang- barang sing wis ora kanggo.
”Lho, kok kowe dadi juragan Mug? Entukmu modhal saka ngendi?”
”Tanpa modhal
Pak, tugase bapak saiki nampa lan nukoni wong-wong kang
adol
dluwang, kerdhus, plastik, lan wesi. Iki dhaptare rega saben kilone
Pak..Yen wis nglumpuk arep diparani sing kawogan..,”
”Lha kok nduwe
dhuwit saka
ngendi Mug?”
”Saka koperasi sekolah Pak, disilihi Pak Kepala Sekolah.”
Bapak lan anak rangkulan. Trenyuh. Sapa ngerti yen iki pancen dalan kanggo paitan urip sing
luwih mbejaji. Tinimbang dadi
buruh tani.
Tinimbang
mung njagakake dodol trompet setahun pisan. Tinimbang mulih sekolah mung
ngantuk
klakepan.
http://planetdemam.blogspot.com/2009/12/dadi-juragan-barang-bekas-cerkak- cerita.html 18 Des 2010 pk 23:30
b.
Struktur cerita pendek/cerkak
Sawise nyemak cerkak kanthi irah – irahan “Bapak Polah
Anak Kepradhah” , peserta didik diajab bisa mangerteni struktur kang ana ing
cerkak. Struktur ing cerkak kaperang dadi:
1. Tema
2. Alur
3. Paraga
4. Setting
Unsur Cerkak
Sawise nyemak teks cerkak, peserta didik diajab bisa
nemukake unsur kang ana ing cerkak. Unsur kang diduweni cerkak kaperang dadi :
1.
Unsur instrinsik
Unsur instrinsik yaiku unsur – unsur kang nyengkuyung
anane cerkak. Unsur instrinsik dumadi saka :
Ø Tema
Ø Latar : wektu, papan, kahanan
Ø Alur
Ø Paraga
Ø Sudut pandang
Ø Amanat
- Unsur ekstrinsik
Unsur ekstrinsik yaiku unsur unsur kang ana ing sajabane
cerkak, ora nduweni gegayutan langsung marang pambangune cerkak.
Ø Nilai sajrone cerita ( agama, budhaya, politik, ekonomi)
Ø Pangalaman uripe pangarang.
Ø Kahanan sosial nalika cerkak dianggit.
c.
Unsur kebahasaan dalam cerita pendek/cerkak
Sawise nyemak teks cerkak, peserta didik diajab bisa nemukake unsur
kebahasaan sajrone cerkak. Unsur kebahasaan sajrone cerkak adhedhasar
lelewaning basa kaperang dadi :
-
Paribasan
Paribasan yaiku unen – unen gumathok, ajeg panggone, ngemu rasa
pepindhan, sing dipindhake pakarti utawa kahanane wong.
Tuladha paribasan:
a.
Anak polah bapak kepradhah.
Tegese anak nglakoni tumidak bapak melu ngrasakake tumindhake
b.
Suwe mijet wohing ranti. Tegese
cepet banget
c.
Lambene kaya kinonci gembok
waja. Tegese ora bisa muni apa – apa
d.
Pindha layangan tanpa tali kang
kegawa angina menyang ngendi – ngendi. Tegese ngleyang tanpa arah.
B. Materi Remidial
a. Struktur Cerkak
Sawise nyemak cerkak kanthi irah – irahan “Bapak Polah Anak
Kepradhah” , peserta didik diajab bisa mangerteni struktur kang ana ing cerkak.
Struktur ing cerkak kaperang dadi :
- Tema
- Alur
- Paraga
- Setting
a. Unsur Cerkak
Sawise nyemak teks cerkak, peserta didik diajab bisa nemukake unsur
kang ana ing cerkak. Unsur kang diduweni cerkak kaperang dadi :
- Unsur intrinsik
Unsur instrinsik yaiku unsur – unsur kang nyengkuyung
anane cerkak. Unsur instrinsik dumadi saka :
Ø Tema
Ø Latar : wektu, papan, kahanan
Ø Alur
Ø Paraga
Ø Sudut pandang
Ø Amanat
2.
Unsur ekstrinsik
Unsur ekstrinsik yaiku unsur unsur kang ana ing sajabane
cerkak, ora nduweni gegayutan langsung marang pambangune cerkak.
Ø Nilai sajrone cerita ( agama, budhaya, politik, ekonomi)
Ø Pangalaman uripe pangarang.
Ø Kahanan sosial nalika cerkak dianggit.
C. Materi Pengayaan
Unsur Kebahasaan Cerkak
Sawise nyemak teks cerkak, peserta didik diajab bisa nemukake unsur
kebahasaan sajrone cerkak. Unsur kebahasaan sajrone cerkak adhedhasar
lelewaning basa kaperang dadi :
a.
Paribasan
Paribasan yaiku unen – unen gumathok, ajeg panggone,
ngemu rasa pepindhan, sing dipindhake pakarti utawa kahanane wong.
Tuladha paribasan:
- Anak polah bapak kepradhah. Tegese anak nglakoni tumidak bapak
melu ngrasakake tumindhake
- Suwe mijet wohing ranti. Tegese cepet banget
- Lambene kaya kinonci gembok waja. Tegese ora bisa muni apa –
apa
- Pindha layangan tanpa tali kang kegawa angina menyang ngendi –
ngendi. Tegese ngleyang tanpa arah.
Tidak ada komentar:
Posting Komentar